علائم پریود و قبل از آن؛ تفاوت PMS و PMDD و روش‌های مراقبت
قاعدگی فقط به خونریزی چندروزه محدود نمی‌شود. بسیاری از زنان در روزهای پیش از شروع پریود، تغییراتی در خلق‌وخو، میزان انرژی، خواب، اشتها و وضعیت جسمی خود تجربه می‌کنند. این تغییرات ممکن است خفیف باشند یا در برخی افراد آن‌قدر شدت پیدا کنند که روی کار، روابط عاطفی و فعالیت‌های روزمره تأثیر بگذارند.
علائم قبل از پریود چیست؟
علائم پیش از قاعدگی معمولاً در یک تا دو هفته قبل از شروع خونریزی ظاهر می‌شوند. این علائم با تغییرات هورمونی چرخه قاعدگی ارتباط دارند و ممکن است از یک ماه تا ماه دیگر متفاوت باشند.
همه زنان علائم یکسانی ندارند. بعضی افراد تنها کمی احساس خستگی یا نفخ می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر با چند علامت جسمی و روانی به‌طور هم‌زمان مواجه می‌شوند. علائم پیش از پریود معمولاً با شروع قاعدگی یا طی چند روز پس از آن کاهش پیدا می‌کنند. اگر نشانه‌ها در تمام طول ماه ادامه داشته باشند یا به‌شدت زندگی فرد را مختل کنند، بهتر است علت‌های دیگر نیز بررسی شوند.
علائم جسمی قبل از پریود
تغییرات جسمی پیش از قاعدگی می‌تواند در قسمت‌های مختلف بدن ظاهر شود. مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:
۱. نفخ شکم و احساس سنگینی
برخی زنان چند روز پیش از پریود احساس می‌کنند شکمشان بزرگ‌تر شده یا لباس‌هایشان تنگ‌تر است. تغییرات هورمونی و احتباس مایعات می‌توانند در این حالت نقش داشته باشند. نفخ ممکن است با احساس پری شکم، افزایش گاز روده یا تغییر در عادت دفع همراه باشد. نوشیدن آب کافی، فعالیت بدنی سبک و کاهش مصرف غذاهای بسیار شور ممکن است به کمتر شدن ناراحتی کمک کند.
۲. درد و حساسیت سینه‌ها
حساس شدن سینه‌ها، احساس سنگینی یا درد هنگام لمس از علائم نسبتاً شایع پیش از قاعدگی است. این وضعیت معمولاً با تغییرات هورمونی ارتباط دارد و ممکن است پس از شروع پریود کاهش پیدا کند. اگر درد سینه شدید، مداوم یا یک‌طرفه باشد یا با توده جدید، قرمزی یا ترشح غیرمعمول همراه شود، نباید آن را صرفاً به پریود نسبت داد.
۳. سردرد و کمردرد
بعضی افراد قبل از شروع قاعدگی دچار سردرد، درد کمر یا احساس کوفتگی بدن می‌شوند. در افرادی که میگرن دارند، تغییرات هورمونی ممکن است حمله‌های میگرنی را در حوالی قاعدگی تحریک کند. استراحت کافی، خواب منظم و ثبت زمان سردردها می‌تواند به شناخت الگوی علائم کمک کند. اگر سردرد ناگهانی و بسیار شدید است یا با ضعف یک‌طرفه، اختلال تکلم یا تغییر بینایی همراه می‌شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
۴. خستگی و کاهش انرژی
احساس خستگی، بی‌حالی و کم شدن انگیزه برای انجام فعالیت‌ها ممکن است پیش از پریود رخ دهد. برخی زنان در این دوره برای انجام کارهای روزمره به استراحت بیشتری نیاز دارند. بااین‌حال، خستگی شدید و مداوم همیشه ناشی از قاعدگی نیست. کم‌خونی، مشکلات تیروئید، اختلال خواب و سایر مشکلات پزشکی نیز می‌توانند باعث خستگی شوند.
۵. تغییر اشتها و میل به غذاهای خاص
افزایش اشتها، تمایل به شیرینی، شکلات یا غذاهای شور از تغییرات احتمالی پیش از پریود است. این تغییرات ممکن است با نوسانات خلقی و تغییرات خواب همراه باشند. بهتر است به‌جای حذف شدید غذاها یا سرزنش خود به دلیل افزایش اشتها، وعده‌های غذایی متعادل و منظم داشته باشید.
۶. جوش صورت و تغییرات پوستی
در بعضی افراد، جوش‌های صورت در روزهای نزدیک به پریود بیشتر می‌شوند. تغییرات هورمونی می‌تواند در چربی پوست و بروز آکنه نقش داشته باشد. شست‌وشوی ملایم صورت، استفاده از محصولات متناسب با نوع پوست و پرهیز از دست‌کاری جوش‌ها می‌تواند مفید باشد. اگر آکنه شدید یا ماندگار است، متخصص پوست می‌تواند درمان مناسب را پیشنهاد کند.
۷. تغییرات گوارشی
یبوست، اسهال، نفخ یا دل‌پیچه ممکن است پیش از پریود یا در روزهای نخست قاعدگی رخ دهد. تغییرات هورمونی و مواد مؤثر بر انقباضات رحم می‌توانند بر دستگاه گوارش نیز تأثیر بگذارند. اگر اسهال یا درد شکمی شدید است، مدت زیادی ادامه پیدا می‌کند یا با تب و خون در مدفوع همراه است، ارزیابی پزشکی ضروری است.
علائم روانی و عاطفی قبل از پریود
تغییرات پیش از قاعدگی تنها به بدن محدود نیستند. بعضی افراد در این دوره تغییراتی در احساسات، تمرکز و رفتار خود تجربه می‌کنند.
۱. زودرنجی و تحریک‌پذیری
ممکن است مسائل کوچک آزاردهنده‌تر به نظر برسند، فرد زودتر عصبانی شود یا نسبت به صداها و رفتارهای اطرافیان حساسیت بیشتری نشان دهد. این حالت لزوماً به معنای ضعف شخصیتی یا ناتوانی در کنترل رفتار نیست؛ بااین‌حال، شناخت احساسات و پیدا کردن راهی برای بیان آرام آن‌ها همچنان اهمیت دارد.
۲. غمگینی و گریه کردن
برخی زنان پیش از پریود احساس غم، دل‌گرفتگی یا تمایل به گریه بیشتری دارند. گاهی این احساس بدون اتفاق مشخصی ظاهر می‌شود و پس از شروع قاعدگی کاهش پیدا می‌کند. اگر غمگینی شدید باشد، در طول ماه ادامه پیدا کند یا با ناامیدی عمیق همراه شود، بهتر است احتمال افسردگی یا سایر مشکلات روانی نیز بررسی شود.
۳. اضطراب و نگرانی
احساس تنش، دل‌شوره، نگرانی درباره مسائل روزمره و دشواری در آرام شدن از دیگر علائم احتمالی هستند. استرس نیز می‌تواند تحمل علائم جسمی و روانی را دشوارتر کند. تمرین تنفس آرام، خواب کافی و کم کردن فشارهای غیرضروری ممکن است کمک‌کننده باشد.
۴. نوسانات خلقی
ممکن است فرد در فاصله کوتاهی احساس شادی، ناراحتی یا عصبانیت را تجربه کند. شدت این تغییرات در افراد متفاوت است. ثبت زمان بروز این حالت‌ها کمک می‌کند مشخص شود آیا تغییرات به‌طور منظم در روزهای پیش از پریود تکرار می‌شوند یا احتمالاً علت دیگری دارند.
۵. کاهش تمرکز و فراموش‌کاری
برخی افراد در روزهای قبل از قاعدگی برای تمرکز روی مطالعه، کار یا تصمیم‌گیری با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌شوند. تقسیم کارها به بخش‌های کوچک‌تر، یادداشت کردن وظایف و در نظر گرفتن زمان استراحت می‌تواند فشار ذهنی را کاهش دهد.
۶. تغییر خواب و میل به معاشرت
بی‌خوابی، خواب‌آلودگی بیشتر، تمایل به خلوت یا کاهش علاقه به فعالیت‌های اجتماعی ممکن است در این دوره دیده شود. نیاز به استراحت یا تنهایی به‌خودی‌خود مشکل محسوب نمی‌شود. مهم این است که این وضعیت تا چه اندازه شدید است و آیا عملکرد روزمره فرد را مختل می‌کند یا نه.
علائم جسمی و روانی هنگام پریود
با شروع خونریزی، برخی علائم پیش از قاعدگی کاهش پیدا می‌کنند؛ اما علائم دیگری ممکن است در طول روزهای خونریزی ظاهر شوند.
علائم جسمی هنگام قاعدگی
درد و گرفتگی زیر شکم
کمردرد یا درد منتشرشونده به ران‌ها
خستگی و کاهش انرژی
سردرد یا میگرن
تهوع یا ناراحتی گوارشی
حساسیت سینه‌ها در برخی افراد
تغییر در میزان و شدت خونریزی درد خفیف تا متوسط در روزهای نخست قاعدگی شایع است؛ اما درد بسیار شدید، بدتر شدن تدریجی دردها یا اختلال در فعالیت‌های عادی نباید طبیعی فرض شود.
علائم روانی هنگام قاعدگی
برخی زنان در روزهای خونریزی همچنان زودرنجی، غمگینی، اضطراب یا کاهش تمرکز را تجربه می‌کنند. در برخی دیگر، این علائم با شروع پریود سریع‌تر فروکش می‌کنند. شدت و زمان‌بندی این تغییرات از فردی به فرد دیگر متفاوت است. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت همه زنان در روزهای پریود احساس یا رفتار مشابهی داشته باشند.
تفاوت PMS و PMDD چیست؟
PMS و PMDD هر دو به علائمی مربوط می‌شوند که معمولاً در روزهای پیش از قاعدگی ظاهر می‌شوند؛ اما از نظر شدت علائم و میزان تأثیر آن‌ها بر زندگی روزمره یکسان نیستند.
PMS مخفف Premenstrual Syndrome و به معنای سندرم پیش از قاعدگی است.
PMDD مخفف Premenstrual Dysphoric Disorder و به معنای اختلال ملال پیش از قاعدگی است. این اختلال شکل شدیدتری از مشکلات پیش از قاعدگی محسوب می‌شود که در آن علائم عاطفی و روانی می‌توانند بسیار آزاردهنده باشند و عملکرد فرد را مختل کنند.
PMS دقیقاً چه علائمی دارد؟
PMS مجموعه‌ای از علائم جسمی و عاطفی است که در بخشی از چرخه قاعدگی تکرار می‌شوند و معمولاً پس از شروع پریود کاهش پیدا می‌کنند.
علائم آن می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
نفخ و احساس سنگینی شکم
درد سینه و سردرد
خستگی و تغییر اشتها
زودرنجی و نوسانات خلقی
اضطراب یا غمگینی
مشکلات خواب و کاهش تمرکز در PMS شدت علائم متفاوت است و لزوماً همه افراد به درمان دارویی نیاز ندارند. اگر علائم زندگی روزمره را مختل کنند، مراجعه به پزشک می‌تواند به انتخاب درمان مناسب کمک کند.
PMDD چیست و چرا اهمیت دارد؟
PMDD یک اختلال جدی‌تر است که در آن علائم پیش از قاعدگی می‌توانند به‌قدری شدید باشند که روابط عاطفی، زندگی اجتماعی، تحصیل یا کار فرد را مختل کنند.
علائم احتمالی عبارت‌اند از:
احساس ناامیدی یا افسردگی شدید
اضطراب یا تنش قابل‌توجه
عصبانیت و تحریک‌پذیری شدید
نوسانات خلقی چشمگیر
احساس خارج شدن کنترل از دست
کاهش علاقه به فعالیت‌های معمول
دشواری در تمرکز
تغییر خواب و اشتها
علائم جسمی مانند نفخ، درد سینه یا درد عضلانی PMDD صرفاً به معنای «بدخلقی قبل از پریود» نیست و نباید به‌عنوان ضعف اراده یا مشکل شخصیتی تفسیر شود. این وضعیت قابل ارزیابی و درمان است. در صورت بروز افکار خودکشی یا آسیب زدن به خود، نباید منتظر شروع یا پایان پریود ماند؛ لازم است فوراً از خدمات اورژانسی یا حمایت حرفه‌ای سلامت روان کمک گرفته شود.
مراقبت از خود قبل و هنگام پریود
مراقبت مناسب می‌تواند به کاهش ناراحتی و بهتر سپری کردن این دوره کمک کند. البته روش مؤثر برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد.
۱. خواب منظم داشته باشید
کمبود خواب می‌تواند خستگی، تحریک‌پذیری و دشواری تمرکز را بیشتر کند. بهتر است تا حد امکان ساعت خواب و بیداری منظمی داشته باشید و در روزهای پرعلامت فرصت استراحت بیشتری در نظر بگیرید.
۲. تغذیه متعادل داشته باشید
مصرف وعده‌های غذایی منظم، غلات کامل، سبزیجات، میوه‌ها و منابع پروتئین می‌تواند به حفظ انرژی کمک کند. اگر نفخ دارید، می‌توانید میزان مصرف غذاهای بسیار شور را کاهش دهید. توجه به واکنش بدن به کافئین و نوشیدنی‌های انرژی‌زا نیز مفید است؛ به‌خصوص اگر این مواد باعث تشدید اضطراب یا اختلال خواب می‌شوند. رژیم‌های محدودکننده و حذف گروه‌های غذایی بدون دلیل پزشکی توصیه نمی‌شوند.
۳. فعالیت بدنی را متناسب با حال خود تنظیم کنید
پیاده‌روی، حرکات کششی، یوگا یا ورزش هوازی سبک ممکن است به بهبود خلق‌وخو و کاهش بعضی علائم کمک کنند. لازم نیست هنگام درد شدید خود را به ورزش سنگین مجبور کنید. نوع و شدت فعالیت باید با وضعیت جسمی و میزان تحمل فرد متناسب باشد.
۴. برای کاهش درد از گرما استفاده کنید
قرار دادن کیسه آب گرم یا پد حرارتی با دمای مناسب روی زیر شکم یا کمر می‌تواند به تسکین گرفتگی‌ها کمک کند. از تماس مستقیم وسیله بسیار داغ با پوست خودداری کنید و هنگام خواب از وسایل گرمایشی ناایمن استفاده نکنید.
۵. علائم خود را ثبت کنید
برای چند چرخه، تاریخ شروع پریود، شدت درد، وضعیت خواب، تغییرات خلقی و سایر علائم را روزانه یادداشت کنید. این کار کمک می‌کند الگوی علائم مشخص شود و در صورت نیاز، اطلاعات دقیق‌تری در اختیار پزشک قرار دهید.
۶. در مصرف دارو و مکمل احتیاط کنید
داروهای مسکن و برخی درمان‌های هورمونی ممکن است برای بعضی افراد مفید باشند؛ اما انتخاب آن‌ها باید با توجه به وضعیت سلامت، داروهای مصرفی و موارد منع مصرف انجام شود. داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن برای همه مناسب نیستند؛ برای مثال، برخی مشکلات کلیوی، زخم معده، مصرف داروهای خاص و شرایط بارداری می‌توانند در انتخاب دارو مؤثر باشند. درمان‌های دارویی PMS و PMDD ممکن است شامل داروهای ضدافسردگی خاص، درمان‌های هورمونی یا روان‌درمانی باشد. این درمان‌ها باید با نظر پزشک انتخاب شوند. خودسرانه دارو یا مکمل مصرف نکنید.
اطرافیان چگونه می‌توانند به زن در دوران پریود کمک کنند؟
حمایت از فردی که علائم جسمی یا روانی پیش از قاعدگی و هنگام آن را تجربه می‌کند، به معنای حدس زدن احساسات او یا نسبت دادن تمام رفتارهایش به هورمون‌ها نیست. مهم‌ترین اصل، توجه به نیازهای واقعی فرد و گفت‌وگوی محترمانه است.
۱. احساسات او را کوچک نشمارید
جملاتی مانند «همه زن‌ها پریود می‌شوند» یا «این‌قدر حساس نباش» ممکن است باعث شوند فرد احساس کند درد و ناراحتی‌اش جدی گرفته نمی‌شود. بهتر است بگویید: «می‌فهمم که امروز حالت خوب نیست؛ دوست داری کاری برات انجام بدم؟» این جمله ساده، بدون قضاوت و بدون فرض کردن نیازهای فرد، امکان گفت‌وگو را فراهم می‌کند.
۲. به‌جای حدس زدن، سؤال کنید
ممکن است فرد در یک روز به همراهی و صحبت نیاز داشته باشد و در روز دیگر ترجیح دهد مدتی تنها باشد. به‌جای تصمیم گرفتن از طرف او، بپرسید آیا استراحت، کمک در انجام کارها، تهیه غذای موردعلاقه یا صرفاً گوش دادن می‌تواند مفید باشد.
۳. در کارهای روزمره همراهی کنید
اگر درد یا خستگی شدید است، کمک در تهیه غذا، خرید، کارهای خانه یا مراقبت از فرزندان می‌تواند فشار جسمی و ذهنی را کاهش دهد. این همراهی نباید به منت گذاشتن یا ایجاد احساس بدهکاری تبدیل شود. حمایت واقعی یعنی در نظر گرفتن شرایط فرد و تقسیم منصفانه مسئولیت‌ها.
۴. از شوخی آزاردهنده و سرزنش پرهیز کنید
نسبت دادن هر ناراحتی، اختلاف یا اعتراض به پریود می‌تواند احساسات فرد را بی‌اعتبار کند. قاعدگی ممکن است بر خلق‌وخو تأثیر بگذارد، اما به این معنا نیست که هر حرف یا احساس زن در این دوره غیرواقعی است. اختلاف‌ها باید با احترام و بر اساس موضوع اصلی بررسی شوند.
۵. در صورت شدید بودن علائم، مراجعه به پزشک را حمایت کنید
اگر علائم به‌طور مکرر زندگی فرد را مختل می‌کنند، بهتر است او را برای دریافت کمک تخصصی تشویق کنید؛ بدون آنکه تشخیص قطعی بدهید یا او را بترسانید. اگر احتمال PMDD مطرح باشد، ثبت علائم و مراجعه به متخصص زنان یا متخصص سلامت روان می‌تواند قدم مهمی باشد.
همسر در دوران قبل از پریود و قاعدگی چه رفتاری داشته باشد؟
در رابطه عاطفی، شناخت الگوی علائم می‌تواند به کاهش سوءتفاهم کمک کند. اگر زن و همسرش با رضایت و گفت‌وگو درباره این موضوع صحبت کنند، می‌توانند راه‌هایی برای مدیریت روزهای دشوار پیدا کنند.
درباره نیازهای فرد در روزهای پرعلامت، زمانی آرام و مناسب گفت‌وگو کنید.
اگر درد یا خستگی دارد، برای تقسیم مسئولیت‌ها انعطاف نشان دهید.
در زمان اختلاف، به‌جای گفتن «همه‌اش به‌خاطر پریودته»، درباره مسئله واقعی صحبت کنید.
اگر فرد به خلوت نیاز دارد، آن را بدون قهر یا تنبیه عاطفی محترم بشمارید.
اگر علائم شدید و تکرارشونده هستند، او را در پیدا کردن کمک حرفه‌ای همراهی کنید.
از طرف دیگر، تغییرات هورمونی به این معنا نیست که توهین، تهدید یا رفتار آسیب‌زننده باید پذیرفته شود. هر دو طرف حق دارند درباره احساسات و مرزهای خود محترمانه صحبت کنند. هدف، درک بهتر یکدیگر است، نه مقصر دانستن یکی از طرفین.
چه زمانی علائم پریود نیاز به مراجعه به پزشک دارند؟
اگر علائم به‌قدری شدید هستند که باعث غیبت از کار یا تحصیل، اختلال در روابط، ناتوانی در انجام کارهای روزمره یا ناراحتی روانی قابل‌توجه می‌شوند، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود.
در موارد زیر نیز مراجعه پزشکی اهمیت دارد:
درد شدید یا رو به افزایش قاعدگی
خونریزی بسیار زیاد یا طولانی
سرگیجه شدید، ضعف قابل‌توجه یا غش
درد لگنی شدید یا غیرمعمول
علائم افسردگی یا اضطراب شدید و تکرارشونده
علائمی که در طول ماه ادامه دارند و تنها به روزهای پیش از پریود محدود نیستند اگر فرد خونریزی بسیار شدید همراه با ضعف یا غش دارد، یا دچار درد ناگهانی و شدید می‌شود، باید فوراً ارزیابی اورژانسی انجام شود.
همچنین افکار خودکشی یا آسیب به خود، به‌ویژه در صورت احتمال PMDD، نیازمند کمک فوری هستند.
جمع‌بندی
تغییرات جسمی و روانی پیش از قاعدگی و هنگام پریود در بسیاری از زنان دیده می‌شوند، اما شدت و نوع آن‌ها یکسان نیست. آگاهی از علائمی مانند درد، نفخ، خستگی، زودرنجی و تغییرات خلقی می‌تواند به مراقبت بهتر و کاهش سوءتفاهم در روابط کمک کند.
در PMS علائم می‌توانند خفیف تا شدید باشند؛ اما PMDD وضعیت جدی‌تری است که معمولاً با مشکلات عاطفی و روانی شدید و اختلال در زندگی روزمره همراه می‌شود. تشخیص درست این دو وضعیت، به بررسی الگوی علائم و ارزیابی تخصصی نیاز دارد. مهم‌تر از همه، زنان در این دوره به قضاوت یا سرزنش نیاز ندارند؛ بلکه برخورد محترمانه، مراقبت متناسب با نیازشان و دسترسی به کمک پزشکی در صورت لزوم می‌تواند تجربه این روزها را آسان‌تر کند.
