چرا چشمها هنگام کار با گوشی و کامپیوتر خسته میشوند؟ ۱۰ علت و راهکار
امروزه بخش زیادی از کار، مطالعه و حتی سرگرمی ما با گوشی، لپتاپ و کامپیوتر انجام میشود. برای همین خیلیها بعد از چند ساعت کار با صفحه نمایش، احساس میکنند چشمهایشان سنگین شده، میسوزد یا دیدشان برای مدتی تار میشود. این حالت معمولاً به خستگی چشم دیجیتال یا Digital Eye Strain مربوط میشود. استفاده طولانی از نمایشگر میتواند باعث خشکی چشم، تاری دید، سردرد و حتی درد گردن و شانه شود. در بیشتر موارد این علائم موقتی هستند و با استراحت و اصلاح شرایط کار کاهش پیدا میکنند.
خستگی چشم دیجیتال چیست؟
خستگی چشم دیجیتال مجموعهای از ناراحتیهای چشمی و بینایی است که معمولاً پس از نگاه کردن طولانیمدت به صفحه نمایش گوشی، کامپیوتر، تبلت یا سایر دستگاههای دیجیتال ایجاد میشود.
این مشکل الزاماً به معنی آسیب دائمی به چشم نیست؛ بلکه چشم برای مدت طولانی در فاصله نزدیک روی یک صفحه تمرکز کرده و شرایطی مانند نور نامناسب، انعکاس صفحه و کاهش پلک زدن نیز میتوانند فشار بیشتری ایجاد کنند.
علائم خستگی چشم چیست؟
خستگی چشم میتواند با علائم مختلفی خودش را نشان دهد. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
احساس سنگینی و خستگی چشم
سوزش یا خارش چشم
خشکی چشم
اشکریزش
تاری موقت دید
گاهی دوبینی
سردرد
حساسیت بیشتر به نور
سخت شدن تمرکز روی صفحه
احساس درد در گردن، شانه یا پشت اگر تاری دید یا درد چشم با وجود کاهش استفاده از صفحه نمایش ادامه پیدا کند، بهتر است معاینه چشم انجام شود؛ زیرا گاهی مشکلات اصلاحنشده بینایی یا خشکی چشم میتوانند علائم را تشدید کنند.
چرا هنگام کار با گوشی و کامپیوتر چشم خسته میشود؟
۱. کمتر پلک میزنیم
یکی از دلایل مهم خستگی چشم، کاهش دفعات پلک زدن هنگام نگاه کردن به صفحه نمایش است. وقتی با دقت به یک متن، فیلم، بازی یا صفحه کاری نگاه میکنیم، معمولاً کمتر پلک میزنیم. در نتیجه سطح چشم بیشتر در معرض خشک شدن قرار میگیرد و ممکن است سوزش، احساس جسم خارجی یا تاری موقت ایجاد شود.
راهکار: هنگام کار آگاهانه بیشتر پلک بزنید و اگر چشمها خشک میشوند، چند ثانیه از صفحه فاصله بگیرید.
۲. ساعتها بدون استراحت به صفحه نگاه میکنیم
تمرکز طولانیمدت روی یک فاصله نزدیک باعث میشود سیستم بینایی برای مدت زیادی درگیر باشد. به همین دلیل ممکن است بعد از چند ساعت کار، چشمها احساس خستگی کنند. استراحتهای کوتاه و منظم میتواند فشار واردشده به چشم را کاهش دهد.
۳. فاصله گوشی یا مانیتور مناسب نیست
نگه داشتن گوشی در فاصله بسیار نزدیک یا قرار دادن مانیتور در وضعیت نامناسب میتواند ناراحتی چشمی و حتی فشار گردن ایجاد کند. برای مانیتور، فاصلهای حدود طول یک دست و قرار گرفتن صفحه کمی پایینتر از سطح چشم معمولاً توصیه میشود.
۴. روشنایی صفحه بیش از حد یا کمتر از حد مناسب است
اگر صفحه نمایش در یک اتاق تاریک بسیار روشن باشد، چشم مجبور است دائماً با اختلاف شدید نور بین صفحه و محیط سازگار شود. از طرف دیگر، صفحهای که بیش از حد تاریک است نیز میتواند باعث شود برای دیدن نوشتهها بیشتر به چشم فشار بیاورید.
راهکار: روشنایی صفحه را متناسب با نور محیط تنظیم کنید و در صورت وجود انعکاس، زاویه مانیتور یا محل قرارگیری چراغ را تغییر دهید.
۵. انعکاس نور روی صفحه
تابش مستقیم نور خورشید یا چراغ روی نمایشگر باعث ایجاد انعکاس میشود. این انعکاس میتواند خواندن نوشتهها را سختتر کند و باعث شود ناخودآگاه چشمها را جمع کنید. کاهش انعکاس صفحه، تنظیم زاویه مانیتور و استفاده از نور مناسب محیط میتواند کمککننده باشد.
۶. اندازه نوشتهها کوچک است
اگر برای خواندن متن مجبور هستید چشمهایتان را جمع کنید یا صورتتان را به مانیتور نزدیک کنید، بهتر است اندازه فونت را افزایش دهید. بزرگتر کردن نوشتهها و افزایش مناسب کنتراست میتواند خواندن را راحتتر کند و نیاز به نزدیک شدن بیش از حد به صفحه را کاهش دهد.
۷. هوای خشک یا باد مستقیم کولر و پنکه
خشکی محیط و وزش مستقیم باد کولر یا پنکه به سمت صورت میتواند خشکی چشم را بیشتر کند. اگر در محل کارتان کولر یا پنکه مستقیماً به صورتتان میوزد، جهت آن را تغییر دهید. تنظیم رطوبت محیط نیز در برخی شرایط میتواند به کاهش خشکی چشم کمک کند.
۸. مشکل بینایی اصلاحنشده
گاهی علت اصلی خستگی چشم فقط استفاده از گوشی یا کامپیوتر نیست. مشکلاتی مانند عیب انکساری اصلاحنشده میتوانند باعث شوند چشم برای دیدن صفحه بیشتر تلاش کند. اگر با وجود رعایت فاصله مناسب، استراحت و تنظیم نور همچنان مرتباً دچار سردرد، تاری دید یا خستگی چشم میشوید، معاینه چشم میتواند علت را مشخص کند.
۹. وضعیت نامناسب میز کار
فاصله و ارتفاع نامناسب مانیتور فقط روی چشم تأثیر نمیگذارد؛ ممکن است باعث شود سر و گردن را در وضعیت نامناسب نگه دارید. بهتر است مانیتور روبهروی شما قرار داشته باشد، صفحه کمی پایینتر از سطح چشم باشد و برای دیدن نوشتهها مجبور نباشید مرتب به جلو خم شوید.
۱۰. کار طولانی و بدون وقفه
گاهی مشکل اصلی سادهتر از چیزی است که تصور میکنیم: ساعتها بدون وقفه به صفحه نگاه میکنیم. حتی اگر نور، فاصله و ارتفاع مانیتور مناسب باشد، نگاه کردن مداوم به صفحه میتواند باعث خستگی شود. بنابراین استراحتهای کوتاه را نباید فقط زمانی انجام داد که چشمها شروع به سوزش کردهاند.
قانون ۲۰۲۰۲۰ برای کاهش خستگی چشم
یکی از سادهترین روشها برای کاهش خستگی چشم، قانون ۲۰۲۰۲۰ است. یعنی: هر ۲۰ دقیقه، حداقل ۲۰ ثانیه به چیزی در فاصله حدود ۲۰ فوتی، یعنی تقریباً ۶ متر، نگاه کنید.
این کار باعث میشود برای مدت کوتاهی تمرکز چشمانتان از صفحه نزدیک برداشته شود. انجمن اپتومتری آمریکا و منابع پزشکی مانند Mayo Clinic نیز این روش را برای کاهش فشار چشم توصیه کردهاند. اگر مرتب فراموش میکنید، میتوانید برای خودتان یادآور ۲۰ دقیقهای روی کامپیوتر یا گوشی تنظیم کنید.
آیا قطره چشم برای خستگی چشم مفید است؟
اگر احساس خشکی چشم دارید، قطرههای اشک مصنوعی بدون نسخه ممکن است به کاهش خشکی و ناراحتی کمک کنند. با این حال، انتخاب قطره مناسب به شرایط چشم بستگی دارد و استفاده مداوم از هر نوع قطرهای بدون توجه به ترکیبات آن توصیه نمیشود. Mayo Clinic نیز درباره استفاده از قطرههای مناسب و در صورت نیاز نوع بدون نگهدارنده توصیههایی ارائه کرده است. اگر خشکی چشم شدید یا مداوم است، بهتر است به جای خوددرمانی طولانیمدت، علت آن بررسی شود.
آیا عینک ضد نور آبی از خستگی چشم جلوگیری میکند؟
خیلی از افراد تصور میکنند علت اصلی خستگی چشم، نور آبی صفحه نمایش است و عینکهای مخصوص نور آبی میتوانند مشکل را بهطور کامل برطرف کنند. اما خستگی چشم هنگام استفاده از نمایشگر فقط به نور آبی مربوط نیست. مدت زمان نگاه کردن به صفحه، کم شدن پلک زدن، خشکی چشم، انعکاس نور، فاصله نامناسب و مشکلات بینایی اصلاحنشده نیز نقش دارند. بنابراین صرفاً خرید عینک فیلتر نور آبی جایگزین استراحت دادن به چشم و اصلاح شرایط کار با صفحه نمایش نمیشود.
برای جلوگیری از خستگی چشم چه کار کنیم؟
اگر روزانه چند ساعت با کامپیوتر یا گوشی کار میکنید، این نکات ساده را در برنامه خود قرار دهید:
قانون ۲۰۲۰۲۰ را رعایت کنید.
مرتب پلک بزنید.
مانیتور را تقریباً به اندازه طول یک دست از خود فاصله دهید.
صفحه را کمی پایینتر از سطح چشم قرار دهید.
روشنایی صفحه را با نور محیط هماهنگ کنید.
انعکاس نور روی نمایشگر را کاهش دهید.
اندازه نوشتهها را در صورت نیاز افزایش دهید.
باد مستقیم کولر یا پنکه را از صورت دور کنید.
هنگام کار طولانی، وقفههای کوتاه داشته باشید.
اگر مرتب دچار تاری دید یا سردرد میشوید، بینایی خود را بررسی کنید.
چه زمانی باید به چشمپزشک مراجعه کنیم؟
خستگی چشم معمولاً با استراحت و کاهش فشار روی چشم بهتر میشود. اما اگر علائم مداوم باشند یا با وجود اصلاح شرایط کاری برطرف نشوند، بهتر است برای معاینه چشم اقدام کنید.
بهخصوص اگر تاری دید مداوم، درد چشم، تغییر قابل توجه در بینایی یا سردردهای تکرارشونده دارید، نباید همه علائم را صرفاً به استفاده از گوشی و کامپیوتر نسبت دهید. ممکن است مشکل دیگری مانند خشکی چشم یا یک اختلال بینایی وجود داشته باشد که نیاز به بررسی دارد.
جمعبندی
خستگی چشم هنگام کار با گوشی و کامپیوتر در بسیاری از مواقع نتیجه ترکیبی از نگاه طولانی به صفحه، کاهش پلک زدن، خشکی چشم، نور نامناسب، انعکاس صفحه و فاصله یا وضعیت نادرست نمایشگر است.
خبر خوب این است که برای کاهش آن همیشه به تجهیزات خاصی نیاز ندارید. رعایت قانون ۲۰۲۰۲۰، پلک زدن بیشتر، تنظیم روشنایی صفحه، کاهش انعکاس نور، قرار دادن صحیح مانیتور و استراحتهای کوتاه میتواند تفاوت قابل توجهی ایجاد کند. اگر با وجود رعایت این نکات، خستگی و ناراحتی چشم همچنان ادامه داشت، بهتر است علت آن توسط متخصص چشم بررسی شود.
